maandag, maart 27, 2006

Euthanasie



Dat de katholieke kerk euthanasie verwerpt, is geen nieuws. Het is echter geen slecht idee om, nu de kerk samen met de Moslimexecutieve - en mogelijk andere instanties - een front wil vormen als druk op verdere uitbreiding van de euthanasiewetgeving, de kwestie nader te bekijken.
Men kan de wet hier raadplegen.

De huidige voorwaarden kunnen worden samengevat in slechts een aantal woorden: meerderjarig, vrijwillig, herhaald, weloverwogen, ongeneeslijke ziekte die gepaard gaat met extreme fysische dan wel psychologische pijn. Toegegeven, ik simplificeer lichtjes, maar dat is de essentie.


Is euthanasie onder deze strikte voorwaarden ethisch verantwoord?
Men kan deze zaak vanuit verscheidene invalshoeken bekijken, zijnde vanuit het gezichtspunt van de belastingsbetaler, vanuit het gezichtspunt van de patiënt, vanuit het gezichtspunt van diens familie en vrienden, vanuit dat van de arts en vanuit dat van de religie.
Maatschappelijk gezien is de patiënt slechts een last; hij brengt slechts kosten met zich mee, terwijl hij geen inbreng genereert. Deze kosten zullen vermoedelijk langdurig - namelijk tot de dood van de patiënt - moeten worden betaald, en brengen weinig toegevoegde waarde met zich mee.
Vanuit het oogpunt van de patiënt valt de zaak ook positief te evalueren - een persoon die vrijwillig overgaat tot het ondertekenen van euthanasiedocumenten kan geacht worden de implicaties daarvan te kennen, en dus zijn leven te willen beëindigen. Het nodeloze leed van de patiënt wordt beëindigd.
Hiertegenover staan echter enkele negatieve aspecten.
Familie en vrienden van de stervenswillige zouden bezwaar kunnen hebben. Misschien zijn ze onvoorbereid om afscheid te nemen, weigeren ze in te zien dat de patiënt enorme pijn lijdt of hopen ze op een miraculeuze genezing.
Tot slot kan ook de arts beslissen dat hij liever niet de dood van een mens veroorzaakt.

Elk van deze instanties kan ook gedreven zijn door religieuze ideeën, zoals de alomtegenwoordige idee "Gij zult niet doden". Dit kan de arts tot een botte weigering brengen bij elk verzoek tot euthanasie, en het evenmin suggereren. Het kan de patiënt overtuigen niet te vragen erom. De familie kan geshockeerd zijn door het idee. De maatschappij kan de daad regelrecht verbieden. Men kan zich echter afvragen of deze regel, die een drieduizendtal jaar geleden is ontworpen, hoeft te gelden in het geval van een vrijwillige dood, die de maatschappij niet schaadt.
Euthanasie kan, tenzij men religie inbrengt, niet worden herleid tot een eenduidige morele status. Men moet de voordelen afwegen tegenover de nadelen - en de keuze wordt best gemaakt in overleg tussen familie, patiënt en arts, die hopelijk tot een vergelijk kunnen komen. Men mag echter niet vergeten dat de uiteindelijke keuze voor euthanasie volledig ligt bij de patiënt; de keuze om deze al dan niet toe te passen ligt bij de arts.

Wanneer men er echter over denkt om de wetgeving uit te breiden tot dementerende bejaarden en kinderen, komt men steevast uit op problemen. Wanneer men zou opteren dat de keuze voor euthanasie van dementerende bejaarden kan worden gekozen door derden - vermoedelijk familie -, komen we in aanraking met iets dat moord dicht benadert.
Men kan een demente het best vergelijken met een kind - en wie zou er ook maar een minuut aan denken een kind te doden vanwege zijn kindsheid?
Men denkt er ook aan om mensen toe te laten op voorhand te beslissen of ze al dan niet euthanasie wensen indien ze ooit dement worden. Wanneer men dit zou aanvaarden, zou dat impliceren dat de beslissingen van een mens eeuwig geldig zijn - is het huwelijk nog eeuwig geldig in onze maatschappij? Gevraagd naar het argument, geven voorstanders van deze maatregel regelmatig "Ik zal mezelf niet meer zijn" - we kunnen het argument omdraaien, en de vraag stellen: indien je jezelf niet meer bent, dan ben je iemand anders; waar haal je het recht vandaan de dood van die ander te veroorzaken? Mogelijk is de demente persoon die je zelfbewuste, vorige persoonlijkheid verving gelukkig, en absoluut onwillig om te sterven.

Ook kindereuthanasie is een lastige zaak. Vanaf welke leeftijd kan een kind de beslissing nemen om actief zijn leven te beëindigen; vanaf wanneer kan het de implicaties van deze daad overzien? Er is een groot risico dat kinderen worden gedwongen door artsen of familieleden; men zou elk van deze gevallen apart moeten onderzoeken, en strengere eisen stellen om uiteindelijk de behandeling toe te staan, om het gevaar te minimaliseren.

Al bij al blijkt de huidige euthanasiewetgeving eerlijk, zolang er een dialoog heerst tussen de verschillende betrokkenen. Ik kan de katholieke kerk en de Moslimexecutieve echter begrijpen in hun verzet tegen een uitbreiding van deze wetgeving. Een te eenvoudige euthanasiewetgeving zou veel misbruik met zich meebrengen.

zaterdag, maart 25, 2006

A Clockwork Orange

Jongeren filmen mishandeling gehandicapte jongen

Zeven minderjarige jongens zijn opgepakt voor het opzettelijk mishandelen van een motorisch gehandicapte jongen in Antwerpen. Een van de jongens zou de geweldpleging gefilmd hebben met zijn gsm. De aanleiding zou volgens de verdachten zijn dat het slachtoffer een ’klikspaan’ was.
De 15-jarige jongen, die voor 66 procent motorisch gehandicapt is, was omstreeks 16 uur van het Sint-Norbertusinstituut op de Amerikalei op weg naar huis. Ter hoogte van broodjeszaak Panos zou hij een eerste keer door de jongeren belaagd zijn. Van de zeven aanvallers zaten er vier in zijn klas, de andere drie zijn schoolgenoten.
Na de eerste stampen vluchtte het slachtoffer terug in de richting van de school. Hij kreeg vervolgens een jas over zijn hoofd en werd zwaar geslagen en gestampt. De jongen geraakte nog op eigen houtje thuis en werd door zijn moeder onmiddellijk naar het ziekenhuis gebracht. Daar bleek dat hij levensgevaarlijke verwondingen had opgelopen. De jongen is inmiddels terug thuis.
De school leverde alle medewerking aan het onderzoek, waardoor donderdag de geïdentificeedrde verdachten op school konden worden opgehaald. Alle zeven zijn vrijdagmorgen voor de jeugdrechter geleid. Of ze al dan niet worden aangehouden zal later op de dag blijken, net als de sancties.
Gefilmd met gsm
De aanleiding zou volgens de verdachten zijn dat het slachtoffer een ’klikspaan’ was en naar aanleiding van een eerder incident die bewuste donderdag vies gekeken zou hebben.
Het parket beschikt ook over aanwijzigingen dat de geweldpleging door een van de jongens gefilmd werd met een gsm. Een andere verdachte zou op diezelfde gsm al gelijkaardige filmpjes gezien hebben. Het parket sluit dus niet uit dat er reeds gelijkaardige feiten werden gepleegd.

Dit lijkt te wijzen in de richting van het happy slapping. Dat fenomeen, waarbij groepen jongeren filmen hoe ze een argeloze voorbijganger zonder reden in elkaar slaan, ontstond in het Verenigd Koninkrijk en lijkt de laatste tijd aan een internationale opmars bezig.

(De Standaard Online)

Het is vreemd, hoe een film de toekomstige wereld kan voorspellen.
Uitbarstingen van ultra-violence, zinloos geweld uit frustratie of wraakgevoelens; geweld vanuit een machtspositie, een meerderheidspositie, tegenover de zwakkeren die zich amper kunnen verdedigen.
Men kan zich afvragen wat deze jongeren boeit. Is de oorzaak van dit fenomeen de huidige nihilistische wereld, waar zingeving wordt bespot, waar waarden en normen worden afgedaan als inbeelding, waar men zaken als clitorectomie, vrouwenonderdrukking en moord niet meer durft veroordelen? Een wereld waar een mens mag beslissen dat als hij ooit dement wordt, euthanasie moet worden toegepast? Terwijl enkele jaren later, als hij werkelijk dement is geworden, en zich vermoedelijk bedacht heeft, deze persoon zomaar mag worden vermoord?

Het filmen van deze daden toont duidelijk het ontbreken van een schuld- of schaamtegevoel aan; alsook lijkt het te duiden op een enorm machtsgevoel, waar de vrees voor repercussies totaal ontbreekt. Het lijkt alsof deze jonge delinquenten totaal geen moreel besef hebben.

In de wereld van vandaag, waar relativisme hoogtij viert, het ego de alomtegenwoordige maat is kan men zich niet verbazen om dergelijke fenomenen.
Zolang enkel conventie de hedendaagse moraal regeert, en die conventie niet is gelegitimeerd door iets hoger dan de mens zelf, zullen dergelijke daden onvermijdelijk blijken. En wanneer ze niet voorkomen of bestraft worden, zullen ze onverbiddelijk hoogtij vieren.

Men kan zich taferelen voorstellen waarin een aantal jongeren een huis binnenvallen, zoals in de film A Clockwork Orange, de bewoners terroriseren, verkrachten en aanranden naar jewelste, hun eigendom vernielen, en hun veiligheidsgevoel voor het level ruïneren.

Edoch, men ziet niet in, dat als men weigert om vergelijkbare daden te veroordelen elders, en daarnaar te handelen, het hypocriet zou zijn ze ook hier niet toe te laten.
Wanneer dan ook nog de nadruk wordt gelet op het pure gedrag in de maatschappij, en interne bedoelingen simpelweg worden genegeerd - men kan refereren naar de "herdisciplineringskampen" in Nederland, waar men langdurig werklozen heenstuurt -, ontaardt de maatschappij van tegenwoordig in een morele chaos - "All is permitted" or "All is lawful", zou Dostojevski erover zeggen.

Incidenten als deze tonen aan dat het relativistisch systeem grote fouten vertoont. Relativisme, subjectivisme en nihilisme gaan vrij snel in elkaar over.
En wanneer nihilisme in zinloos geweld ontaardt, is het wel duidelijk dat er een grens is overschreden.

woensdag, maart 15, 2006

Gelijkwaardigheid?

Uit mijn opvattingen over de menselijke natuur, volgen enkele drastische conclusies.
Afgaande van het feit dat men slechts arbitrair kan bepalen wie tot de groep der mensen behoort, en wie niet; dat de overgang tussen mens en dier geleidelijk is, kan men besluiten dat, indien men een enkele basisstelling aanneemt, het dier gelijkwaardig is aan de mens.
Het gaat hem om de idee dat elke mens gelijkwaardig is. Zolang de mens zichzelf niet als superieur tegen een andere mens wil of kan beschouwen, verkeert hij in dezelfde onmogelijkheid tegenover het dier, aangezien er geen duidelijke lijn kan worden getrokken, die alle mensen omvat, maar geen enkel dier. Aangezien de meeste mensen (vermoedelijk gegrond) bezwaar hebben tegen het als inferieur beschouwen van een van hun naasten, is het ons ook niet gegeven andere dieren denegrerend te benaderen.
Het is een stelling die tegen elke intuïtie indrijft. Maar indien men er even verder over redeneert, komt men tot de conclusie dat elk oordeel over superioriteit automatisch partijdig is. Men houdt ervan zichzelf te bevoordelen.
Edoch, tracht jezelf hetvolgende in te beelden. We nemen het bestaan aan van een immens intelligent wezen - wiens intelligentie echter niet oneindig is. Stel dat het ons als minderwaardig zou beschouwen omwille van onze mindere intelligentie, en ons gebruiken - als vlees, als slaven, wat je maar wil. Wie van ons zal dit gerechtvaardigd vinden?
Slechts een alwetend, oneindig intelligent wezen is in staat een oordeel te vellen over de vermoede superioriteit van een wezen, als deze al zou bestaan. Daaraan ontbreekt het ons echter. Er is geen enkele grond om onze vermeende superioriteit tegen andere wezens te aanvaarden. Ze kan niet logisch deductief worden bewezen.

Wanneer we dit radicaal doorvoeren, komen we tot de conclusie dat het doden van een dier gelijkstaat met moord, het eten van een dier even moreel verwerpelijk is als het eten van een mens.

Dit valt niet te rechtvaardigen door te verwijzen naar het vleesetende verleden van de mens. Het verleden praat het heden niet goed.
Een tweede conclusie die we moeten vermijden is dat dieren dezelfde behandeling als de mens verdienen. Het is makkelijk in deze val te trappen. Men mag echter niet vergeten dat dieren andere wensen hebben; de menselijk optimale omstandigheden staan niet automatisch gelijk aan universeel optimale omstandigheden. Een paard staat bijvoorbeeld met plezier een volledige dag in de wei, terwijl een mens dat vermoedelijk wat koud ofte nat vindt.


Het spijt me te zeggen dat ik geen vegetariër ben.
Ach, elke mens heeft zijn fouten.

zaterdag, maart 04, 2006

Rede Vs. Emotie - Gelijkspel


Millennia lang heeft de filosofie zich steeds geconcentreerd op de waarde van de ratio. Vóór alles stelde men deze rede. Het is uiterst dubieus dat de filosoof zich net richt op het element van de persoonlijkheid waarin hij net uitmunt. Volgens de kunstenaar is de goddelijke inspiratie de beste maatstaf voor menselijke uitmuntendheid, voor de arbeider kracht en uithouding, voor de bediende heet orde als het hoogste goed. Ik zal in dit essay proberen aan te tonen dat het vereren van de ratio niets anders is dan de arrogantie die te bespeuren valt in elke mens. Men kan bijvoorbeeld geen enkel rationeel argument geven waarom het leven beter is dan de dood. Het enige wat men hierover kan vertellen is dat men weet dat men (in een of andere vorm) leeft, en dat men niet zeker is dat er na de dood nog een leven is. Indien er nog een leven is, stelt de vraag zich opnieuw. Indien dat leven er niet meer is, is er enkel het niets. Er bestaat geen enkel rationeel argument dat dit niets al dan niet slechter is dan het leven waarin wij vertoeven. Dit druist uiteraard in tegen de intuïtie van nagenoeg de gehele bevolking; er valt echter geen enkele redelijke reden te geven waarom zijn beter is dan niet-zijn. De angst voor de dood kan worden herleid tot de angst voor het onbekende, voor het vreemde, tot xenofobie.
Ik schrijf dit pleidooi echter niet, zoals u nu zou kunnen verwachten, als voorstander voor de dood. Mijn filosofie is er een van het leven. Het is mijn streefdoel aan te tonen dat achter het leven geen filosofische grondslagen liggen. Het leven is misschien compatibel met de ratio, maar de ratio kan nergens aantonen dat het leven essentieel is. Daarom schiet deze tekort. De menselijke rede overschat zichzelf keer op keer. Eeuw na eeuw werd zij boven de emotie gesteld, gelijkmoedigheid boven verlangens – die keer op keer lijden werden genoemd, alsof deze vooroordelen niet eens verhuld hoefden te worden. De onderschatting van de passies kenmerkt de filosofie zoals wij die kennen, een schaamteloze verloochening van wat we zijn, een wezen dat wordt aangedaan, een wezen dat leeft in een bepaalde context; niet in wereldvreemde isolatie.
Van Boeddhisme via de Grieken tot Kant, elk van hen hecht een enorme waarde aan de rede. Men schijnt eraan te zijn voorbij gegaan, dat een verband tussen rede en passies meer dan waarschijnlijk is; dat onze rede net als onze openlijke emoties vermoedelijk een creatie is van ons onderbewustzijn, zoals recente studies in de psychologie aantonen. Onze rede is niet zo vrij van onze menselijkheid dan wij axiomatisch aannemen. Zij is feilbaar, beïnvloedbaar zoals al wat menselijk is. Welke metafysicus kwam werkelijk via deductie tot zijn ideeën? Kreeg hij niet opeens een helder inzicht, en trachtte hij dit niet vervolgens logisch te bewijzen?
Wij kunnen hieruit besluiten dat de filosofie in al haar hoogmoed een flater heeft begaan, door haar eigen primaire eigenschap als hoogste eigenschap in de werkelijkheid te plaatsen. Men kan zich echter afvragen of het redelijke leven wel het gelukkigste leven is, zoals velen hebben geopperd. Het lijkt me dat een leven gevuld van passies meer past bij de mensheid, dan onverschillige jaren gevuld met een abstracte term als bestaansvreugde, een vreugde om een bestaan dat volgens een abstracte term als de rede wordt geleid. Een begrip dat, indien de opvattingen van de filosofen correct zijn, algemeen en absoluut is. Eenzelfde rede, zou de opvattingen van alle mensen moeten leiden; deze mensen zouden elk op dezelfde manier oordelen, volgens de rede, zonder vooroordelen of eigen emoties. Elke mens zou niet alleen gelijke rechten hebben, eerder zouden alle mensen gelijk zijn.
Een redelijk leven is een saai leven. Een vervelende opeenvolging van daden die allen worden opgevangen met eenzelfde gelijkmoedigheid, eenzelfde stoïcijnse standvastigheid, waarin passies of lijdingen hun betekenis verliezen. Het zijn echter deze passies die het leven de moeite waard maken, en hier maak ik specifiek een onderscheid tussen passies en lijdingen. Waar de oude filosofen beide onder dezelfde term benoemden, corrigeer ik dat. Het is absurd deze twee te koppelen onder het pejoratief geladen woord lijden, hierbij de positieve kanten ervan volledig verdringend. Wij zijn wereldwezens. Wij worden aangedaan. Wij horen ons niet van deze invloed te ontdoen, maar deze te omarmen. Een genotloos leven verdient het niet geleefd te worden. Het streven naar genot is het streven van de mensheid. Het lijden in de wereld moeten wij in beperkte mate hiernaast aanvaarden.
Genot moet men echter niet begrijpen in de decadente betekenis "genot ten koste van anderen", niet als het vijf-gangen-maal terwijl de Afrikaan verhongert; niet als de villa, terwijl de dakloze bevriest. Matiging van de verlangens blijft belangrijk. Terwijl men de emotie nooit mag opgeven, mag men ook de redelijkheid niet opgeven. Immer gaan emotionaliteit en rede samen. Neem een van beide weg, en moraliteit eindigt te bestaan. Men vervalt in ongegrond universalisme dan wel een alles goedpratend relativisme. Een universele moraal kan zonder emotie immers geen fundering vinden; men kan hem alleen emotioneel aanvaarden, uit liefde voor de ander, uit liefde voor de mensheid, uit liefde voor deze wereld.
De ene filosoof plaatst de rede op een altaar, de ander verheiligt de emotie - gewoonlijk om het zelf tot Godheid te verheffen. De mens mag zich dan voelen als een God in het diepst van zijn gedachten, hij moet ook beseffen dat dit illusie is. De kans dat het solipsisme correct is, waardoor de zelverering en het relativisme gejustificeerd zijn, is miniem. Tot dan moeten wij aanvaarden dat de ander een wezen is als onszelf. Met gelijkaardige behoeften. De rede kan ons daar niet toe brengen. De rede kan ons slechts brengen tot onzekerheid. Het instinct, de meest fundamentele emotie zal ons ook niet brengen tot het helpen van onbekenden. Slechts door emotie en rede te combineren zullen wij ooit komen tot een wereld waar egocentrisme, egoïsme, jaloezie en wrok niet langer de mensheid in hun greep houden.

Een perfecte wereld mag dan buiten ons bereik liggen, er blijft ruimte voor verbetering.

donderdag, maart 02, 2006

De Natura Hominis

Eeuwenlang heerst er al een verwoede discussie over de menselijke natuur. De menselijke natuur zou de essentie van het menselijke omvatten, zoals het taalvermogen, en emoties. Tegenstanders van deze natuur daarentegen stellen dat de mens een onbeschreven blad is, dat deze natuur eenvoudigweg niet bestaat.
De problematiek is niet eenvoudig. Indien men de menselijke natuur accepteert, is er iets dat alle mensen verbindt, een eigenschap (of meerdere eigenschappen) die universeel menselijk is. Er zijn reeds verscheidene pogingen gedaan om deze eigenschap(pen) te achterhalen. Deze hebben echter tot extreem dubieuze resultaten geleid. Indien men bijvoorbeeld het taalvermogen als een essentieel menselijk vermogen poneert, staat men voor het probleem dat enkele mensen geen taal spreken. Ofwel bezitten ze geen taalvermogen - wat de theorie falsificeert -, ofwel stelt men dat ze wel een taalvermogen bezitten, dat echter niet wordt geuit - wat de theorie onfalsificeerbaar maakt, en dus onwetenschappelijk.
Indien men een ander element naar voren brengt als onderdeel van de menselijke natuur, als emoties, zit men met het probleem dat er een aantal mensen zijn die geen emoties kunnen vertonen, of slechts emoties die overeenkomen met deze van dieren. Moet men deze dan uitsluiten? Zijn deze individuen dan geen mensen meer?
Alsook, hoe bepaalt men de menselijke natuur? Op wat baseert men zich? Op een voorafgegeven groep mensen. Uit deze groep distilleert men dan de abstracte menselijke natuur, waarmee men kan bepalen wie er tot de groep van "Mensen" behoort, en wie niet. Dit leidt tot een cirkelredenering, vergelijkbaar met "God bestaat, want dat staat geschreven; wat geschreven is, is waar, want het komt van God".
Het bepalen van de menselijke natuur is dus steeds arbitrair. Zelfs indien er een universeel menselijke eigenschap bestond, zouden wij deze niet kunnen kennen, aangezien de groep "Mensen" en de "Menselijke natuur" ons beide onbekend zijn. Indien wij een van de twee zouden kennen, zouden wij hieruit de andere kunnen afleiden.
Momenteel kunnen wij er ons echter niet over uitspreken.

Edoch, er zijn ook elementen die pleiten tegen het bestaan van een menselijke natuur. Uit het darwinisme lijkt te volgen dat een menselijke natuur als het ware onbestaande moet zijn, aangezien de mens slechts een deel is van een proces; de mens zal uiteindelijk evolueren, en dit verloopt geleidelijk, en op verscheidene niveaus: fysisch en mentaal.
Latere mensen zouden ons misschien niet langer als mensen beschouwen, omdat wij een aantal eigenschappen ontbreken die zij wel zouden bezitten, net zoals wij apen niet als mensen beschouwen, omdat zij zich op de evolutionaire ladder lager bevinden.
Uiteindelijk valt het ons makkelijker om te stellen wat geen mens is, dan om te weten te komen wat wel tot deze groep behoort. De grens bepalen zal steeds problematisch zijn.

Ikzelf blijf bij de overtuiging dat er niet zoiets is als een menselijke natuur en dat, als hij toch bestaat, hij onkenbaar alsook veranderlijk is.